Pochodzenie żółwi

Żółwie są jedną z najstarszych i najpierwotniejszych grup gadów wy- stępujących współcześnie. Pojawiły się już w początkach ery mezozoicznej (w górnym triasie), a przypuszcza się, że występowały we wcześniejszych epokach geologicznych. W jurze i kredzie były liczne i pospolite: już wtedy miały typową żółwią postać. U schyłku trzeciorzędu istniały formy organi- czne bliskie dzisiejszym gatunkom. Żółwie słusznie uważa się za jedne z najciekawszych zwierząt, nie tylko wśród gadów. Rzadko się bowiem zdarza, by tak archaiczna grupa była tak liczna we współczesnej faunie. Patrząc na obecnie żyjące żółwie greckie czy kaspijskie, musimy zdać sobie sprawę, że mamy do czynienia ze zwierzęciem, które przed 200 milionami lat wyglądało niemal tak samo. Żółwie, mimo iż w pełni zasługują na miano „żywej skamieniałości”, doskonale radzą sobie i w naszych czasach, potwierdzając skuteczność doprowadzonej niegdyś do perfekcji broni defensywnej — swego pancerza. Przodkowie żółwi do dziś nie są znani. Nie odnaleziono form pośred- nich, które łączyłyby żółwie z prymitywnymi gadami z okresu węglowego. Żółwie nie są też spokrewnione z innymi grupami gadów. Niegdyś, ze wzglę- du na pewne podobieństwa wiązano żółwie z eunotozaurami, osobliwymi ga- dami permskimi, których szczątki sprzed 250 milionów lat odnaleziono w Af- ryce. Jednak nowsze badania obaliły tę hipotezę. Najstarszym odkrytym żółwiem jest pochodzący z górnego triasu Trias- sochelys (Rys. 1) należący do wymarłego podrzędu Proganochelydida. Badania dobrze zachowanego szkieletu (odnaleziony w Niemczech w 1914 r.) wykaza- ły, że zwierzę to nie mogło wciągać pod pancerz głowy ani odnóży. Na no- gach, głowie i ogonie, także części grzbietowej pancerza znajdowały się ochronne kolce. Zwraca uwagę fakt, iż ten kopalny żółw posiadał szczątkowe zęby podniebienne. Wiadomo zaś, że wszystkie współczesne gatunki zębów nie mają. Świadczyłoby to, że żółwie pochodzą od nieznanych jeszcze gadów, posiadających zęby. Triassochelys jest ważnym ogniwem w ciągu ewolucyj- nym żółwi, nie rozwiązuje jednak do końca zagadki ich pochodzenia. Brak odnalezionych form wyjściowych dla żółwi młodszych, zwłaszcza tych z ok- resu kredy i jury. Protoplaści współczesnych żółwi wciąż czekają na swego odkrywcę.