A A A

Występowanie - osiągane rozmiary - odporność - długowieczność

Na świecie żyje współcześnie około 220 gatunków żółwi (z podgatunka- mi prawie 340). Zamieszkują niemal wszystkie kontynenty z wyjątkiem An- tarktydy. Spotkać je można na lądzie, w wodach słodkich i w morzach. Wy- stępują w ciepłym i umiarkowanym klimacie, najliczniejsze są jednak w stre- fach tropików i subtropików. Najstarsze, prymitywne formy żółwi, były zwierzętami lądowymi, jednak szybko przystosowały się do środowiska wod- nego, tworząc z czasem wysoko wyspecjalizowane formy, spędzające całe ży- cie w wodzie. Istnieją też bardzo liczne żółwie ziemnowodne, spotykane w jeziorach, stawach, nawet na bagnach. Niektóre gatunki żółwi lądowych przystosowały się do warunków pustynnych, inne znaleźć można na ciepłych, suchych ob- szarach stepów czy sawanny. Żyją też w wilgotnych, tropikalnych lasach, a niektóre gatunki zaadaptowały się do górskich skalistych terenów. Żółwie rosną powoli, jedynie w młodym wieku notuje się znaczne przy- rosty, aż do czasu gdy żółw osiągnie dojrzałość płciową, a jego wielkość uczy- ni go niestrawnym dla drapieżników. Młode żółwiki padają na lądzie łupem wilków, lisów, także mniejszych zwierząt jak szczury i koty. Jedynym natu- ralnym wrogiem dorosłych żółwi są ptaki drapieżne. Chwytają one ofiarę w szpony i spuszczają z dużej wysokości na kamienie, aby rozbić jej pancerz. Jest to jedyny sposób zabicia dużego żółwia przez inne zwierzę. Znanym przykładem rekordowego wzrostu jest pewien osobnik z ga- tunku Geochelone elephantopus, który w ciągu 7 lat powiększył swój ciężar z 12,7 kg do 166,0 kg. Kilka innych żółwi z tego samego gatunku, hodowa- nych na Cejlonie, zwiększało swą długość w tempie około 7 cm rocznie przez osiem kolejnych lat. Hodowany przez autorów żółw grecki w pierwszym roku życia urósł o 3 cm w ciągu zaledwie 5-ciu miesięcy. Należy jednak wspomnieć, iż miał wyjątkowy apetyt i rozwijał się znacznie szybciej od swoich rówieśników. Rozpiętość rozmiarów, osiąganych przez poszczególne gatunki żółwi, jest ogromna, podobnie jak różnorodność ich rodzajów. Najmniejszym żół- wiem świata jest osiągający zaledwie 11 cm długości żółw pajączkowy (Pyxis arachnoides) z Madagaskaru. Niewiele większe — do 12 cm, są żółwie z gatunku Homopus, zamieszkujące góry Afryki Południowej. Do małych zwie- rząt należy też osiągający 13 cm — jeden z najładniejszych żółwi Ameryki Północnej, odznaczający się pięknym, różnobarwnym pancerzem, Clemmys guttata. Największymi żółwiami lądowymi są oczywiście słynne olbrzymy z wysp Oceanu Spokojnego — Galapagos. Żółw słoniowy (Geochelone ele- phantopus) osiąga długość pancerza 1—2 m, a jego ciężar dochodzi do 230 kg. Schwytany w 1847 r. okaz ważył podobno aż 409 kg. Żółwiowi słoniowemu dorównuje rozmiarami, a nawet go przewyższa, żółw olbrzymi (Geochelone gigantea) z Seszeli, grupy wysp na Oceanie Indyjskim, na północ od Mada- gaskaru. Imponujące są także rozmiary gatunków morskich. Żółw zielony (Che- lonia mydas) dochodzi do 1,5 m długości i 250 kg wagi. Niewątpliwy zaś re- kord wielkości należy do ogromnego żółwia skórzastego (Dermochelys co- riacea). Ten bardzo już rzadki gatunek, jedyny przedstawiciel rodziny Dermo- chelyidae osiąga 2 m długości i 800 kg wagi (H. Dobrowolska w książce „Gady" podaje jako rekordowe dla tego gatunku rozmiary 3 m długości i cię- żar blisko 2 tony). To gigantyczne zwierzę, największe spośród żyjących żół- wi, nie jest zbyt często spotykane w morzach świata, ale zasięg jego występo- wania jest olbrzymi: od przybrzeżnych wód Australii do Morza Północnego, omywającego brzegi Skandynawii. Zdarzyło się nawet, że jeden osobnik za- puścił się na wody Bałtyku. Jeszcze większy musiał być pochodzący z pleisto- cenu kopalny żółw (Miolania prisca), odkryty w Australii. Długość jego czaszki wynosiła 58 cm, a rozmiary pancerza ocenia się na około 5 m. Żółwie dożywają sędziwego wieku głównie dzięki bardzo wolnej prze- mianie materii; przyczynia się do tego również ich zdumiewająca odporność na głód, trucizny i wiele chorób. Żarłoczne i niewybredne potrafią też w ok- resie aktywności wytrwale głodować bez uszczerbku dla zdrowia. Rekordo- wym, opisywanym przez wielu autorów przypadkiem jest 6-cio letnia gło- dówka. Znane są zaś liczne przykłady ponad rocznej przerwy w przyjmowa- niu pokarmu. Niektóre gatunki żółwi odporne są na wiele trucizn, np. żółw stepowy (Agrionemys horsfieldi), zjada rośliny szkodliwe dla innych zwierząt, a morski żółw skórzasty (Dermochelys coriacea) żywi się m.in. jadowitymi ja- mochłonami, niebezpiecznymi także dla człowieka. Żółwie są w stanie przeżyć ciężkie urazy i skaleczenia. Często spotkać można zwierzęta o pękniętym, nadłamanym czy wręcz strzaskanym lub wgniecionym pancerzu, przy czym zabliźnienia pokrywy rogowej wskazują, iż są to ślady bardzo starych obrażeń, które nie odbiły się na zdrowiu i ży- wotności żółwi. Uszkodzony pancerz jest w niewielkim stopniu regenerowa- ny, jeśli warstwa naskórka leżąca między kostną i rogową pokrywą nie jest zbyt zniszczona. Płytki rogowe zostaną wówczas odnowione. Znaczne zdol- ności regeneracyjne wykazują amerykańskie Terrapeny. Opisano przypadek żółwia z tej rodziny, u którego został odtworzony niemal cały pancerz. U in- nych gatunków ślady życiowych przygód pozostają niestety widoczne aż do śmierci. Żółwie potrafią też przeżyć utratę jednej z kończyn. Autorzy spotykali kilkakrotnie żółwie lądowe z najwyraźniej odgryzioną przez inne zwierzę no- gą, a mimo to dość sprawnie chodzące, przy czym ślady zranienia były dob- rze wygojone. O długości życia żółwi krążą liczne, często przesadzone opowieści. Faktem jest jednak, iż są to naprawdę zwierzęta długowieczne. Chińczycy uważają żółwia za symbol długiego życia. Człowiek, mający w perspektywie przeżycie siedmiu czy ośmiu dziesiątków lat, patrzy z podziwem na żółwie, dla których wiek 150 lat jest zaledwie rozsądny (mowa tu o żółwiach olb- rzymich z gatunku Geochelone). Angielski badacz Tony Beamisk w książce poświęconej unikalnej faunie na wyspie Aldabra na Oceanie Indyjskim, wpomina o okazie żółwia olbrzymiego, ofiarowanego w 1774 r. przez Cooka tubylczemu królowi wyspy Tonga. Żółw ten, o dźwięcznym imieniu Tu Ima- lalia, w 1950 r. (a więc po 176 latach) był w pełni aktywny i nie wykazywał objawów starości. Podobnych przykładów można podać więcej, a niektórzy przyrodnicy uważają, iż żółwie z tego gatunku teoretycznie mogą dożywać 300 lat. Z drugiej strony drapieżne gatunki żółwi piżmowych żyją podobno nie dłużej niż lat 30. Europejski żółw błotny dożywa 100 lat, a są źródła twierdzą- ce, że 120. Prawdopodobnie do „setki" mogą się także zbliżyć inne popularne gatunki żółwi lądowych, przy czym szansę na tak zaawansowany wiek mają jedynie zwierzęta, hodowane pod opieką człowieka. Rollinat w książce poświęconej gadom Francji opisuje żółwia, który żył w pewnej rodzinie od 3 pokoleń i cieszył się dobrym zdrowiem.