A A A

Rozmnażanie

Żółwie, podobnie jak wszystkie gady, wydają na świat młode znosząc jaja. Jaja żółwi posiadają mocną, wysyconą solami wapnia skorupkę i w zale- żności od gatunku mają kształt wydłużony lub owalny — przypominający ja- ja ptasie, lub są dokładnie okrągłe, jak piłeczki pingpongowe. Wielkość i ilość jaj złożonych w jednym miocie jest rozmaita u poszczególnych osobni- ków tego samego gatunku. Bywa też, że ta sama samica znosi jaja o różnej wielkości. Ma na to wpływ także wiek — starsze żółwie składają więcej jaj. Ich liczba waha się od 2 do 20 u gatunków lądowych, a zbliża się do kilkuset u żółwi morskich, których młode zaraz po wykluciu mają znacznie większą liczbę potencjalnych nieprzyjaciół. Małe żółwiki zdążają bowiem natych- miast w stronę morza, a wody przybrzeżne roją się od drapieżnych ryb, krabów itp. Jaja żółwi zawierają duże ilości białka, stanowiącego źródło wody, częś- ciowo pokarmu i pełniącego rolę dodatkowej osłony. Żółtko umieszczone w cienkościennym woreczku jest podstawą pożywienia zarodka, a błony pło- dowe zapewniają jego właściwy rozwój w środowisku płynnym, jak również oddychanie i usuwanie szkodliwych produktów metabolizmu. W połączeniu z ochronną konstrukcją skorupki, uniezależnia to złożone na lądzie jajo od zewnętrznych źródeł wody. Właśnie ta ewolucyjna „zdobycz" umożliwiła gadom w zamierzchłej przeszłości wyjście na ląd i opanowanie nowego śro- dowiska. Zakończenie całego procesu rozwojowego zarodka wewnątrz jaja spra- wia, iż u gadów nie istnieje stadium larwalne. Mały żółwik opuszczający skorupkę jest wierną repliką swoich rodziców, zdolną do samodzielnego ży- cia. Żółwie, w przeciwieństwie do niektórych krokodyli i węży, nie budują gniazda i nie interesują się losem swoich młodych. Z chwilą znalezienia od- powiedniego miejsca lęgowego żółwica wygrzebuje dół tylnymi nogami, a po złożeniu jaj zasypuje go starannie. Na tym kończy się troska samicy o potom- stwo. Potem opiekę przejmuje słońce. Czas trwania inkubacji (zazwyczaj ok. 100 dni) zależny jest tylko od temperatury powietrza. Gody żółwi przypada- ją na okres wiosenny. Pozostaje wtedy dość czasu, by ze złożonych jaj wyklu- ły się przed zimą małe żółwiki. Zdarza się jednak na obszarach o chłodniej- szym klimacie, że złożone jaja zimują i młode przychodzą na świat dopiero wiosną następnego roku. Niektóre gatunki np. żółwie morskie, składają jaja dopiero w rok po za- płodnieniu a żółwie diamentowe (Malaclemys terrapin) żyjące w znacznym rozproszeniu, zdolne są do znoszenia zalężonych jaj jeszcze w kilka lat po ko- pulacji. Jest rzeczą znamienną, iż wszystkie gatunki żółwi (i w ogóle gadów) składają jaja wyłącznie na lądzie. Dla niektórych żółwi wodnych jest to jedy- ny kontakt ze środowiskiem lądowym. Samice żółwi morskich zdążają z nie- raz bardzo odległych miejsc, aby w określonym czasie złożyć jaja na ściśle wybranej plaży, tej samej, na której same się kiedyś wylęgły. Godne podziwu są przy tym ich zdolności nawigacyjne, np. żółwie zielone (Chelonia mydas) precyzyjnie trafiają do miejsc lęgowych, przepływając dystans ponad 2500 km od wybrzeży Brazylii do plaż Kostaryki. Żółwie są w zasadzie samotnikami, a łączenie się w pary w okresie godo- wym przebiega dość dowolnie. Po spotkaniu się samca i samicy następuje ry- tuał zalotów, który obserwować można także w terrarium. Wyjątkowo wdzięcznie odbywają go żółwie wodne, wykonując w wodzie godowy „ta- niec" wokół samicy — zataczając koła i opływając ją w rozmaity sposób. Samce z gatunku Graptemys i Chrysemys posiadają długie pazurki na przed- nich łapach, którymi „głaszczą" samicę po górnej części pancerza. Ciekawie zachowują się samce żółwi lądowych — np. popularnych żółwi greckich. Ich umizgi sprawiają wrażenie pozornie brutalnych, gryzą bowiem, i to czasem dość mocno, samicę po łapach, usiłują złapać dziobem za brzeg skorupy lub stukają pancerzem o pancerz. W czasie wiosennych godów, zwłaszcza w czasie kopulacji, podniecone samce wydają specyficzny, piszczą- cy dźwięk, podobny trochę do miauczenia kota. Jest to jedyna okazja, aby usłyszeć głos żółwia, który poza oznaczającym strach syczeniem, nie wydaje żadnych dźwięków. Zapłodnienie u gadów jest zawsze wewnętrzne. Samce żółwi wykorzystują przy kopulacji swój muskularny ogon, którym unoszą dolną krawędź pancerza samicy, by łatwiej móc wprowadzić do jej kloaki narząd kopulacyjny, zaś ich wgłębiony plastron ułatwia utrzymanie się na karapaksie partnerki.